Megalityczne świątynie Malty i Gozo

Nie oczekuję, że odniesiecie się do tego wpisu ze zrozumieniem. Ostatecznie, łażenie po prehistorycznych budowlach, wyglądających jak trzy identyczne kamieni kupy i uważanie tego za jedną z najbardziej fascynujących rzeczy, jakie się robiło w życiu, jest zajęciem dość niszowym. W idealnym świecie byłabym żeńską wersją Indiany Jonesa. Dokonywałabym odkryć archeologicznych i uciekała przed ogromnymi kamiennymi kulami. W normalnym świecie rekompensuję to sobie, zwiedzając stanowiska archeologiczne, w tym megalityczne świątynie Malty i Gozo. Założę się, że dotąd Malta nie kojarzyła się wam z prehistorią. No to teraz będzie się kojarzyć.

Xaghra, Gozo
Widok z płaskowyżu Xaghra na Gozo w stronę Mgarr.
Najstarsze budowle świata

Megalityczne świątynie Malty i Gozo zaliczane są do najstarszych budowli świata. Powstały w epoce neolitu, końcowej fazie epoki kamienia – najwcześniejszej i najdłużej trwającej epoki prehistorycznej. Najstarsza z nich (a zarazem najstarsza budowla Europy) – Ggantija – powstała ok. 3600 lat p.n.e. Dla porównania: Stonehenge zbudowano ok. 2950 lat p.n.e., piramidę Cheopsa ok. 2560 lat p.n.e, a średniowieczny zamek Przemysła II w Poznaniu w 2013 roku n.e. Maltańskie świątynie to budowle megalityczne, czyli zbudowane z megalitów – potężnych kamieni, poddanych obróbce. Świątynie wznieśli ludzie, należący do tzw. cywilizacji maltańskiej. Uważa się, że przybyli na Maltę z Sycylii. Kamienie pod budowę świątyń wydobywali na miejscu i transportowali na platformach, przesuwanych na kulistych kamieniach. W świątyniach czczono najprawdopodobniej bóstwo płodności. Mają o tym świadczyć odnajdywane podczas wykopalisk figurki korpulentnych postaci kobiecych. Po pewnym czasie cywilizacja maltańska po prostu zniknęła z wysp. Wysunięto pewne hipotezy na temat przyczyn zniknięcia budowniczych świątyń, ale żadna nie została potwierdzona i los cywilizacji maltańskiej do dnia dzisiejszego pozostaje zagadką.

Prehistoryczne figurki, Ggantija, Gozo
Prehistoryczne bóstwo płodności, Hagar Qim, Malta
Przykłady figurek przedstawiających najprawdopodobniej kobiece bóstwo płodności – z Ggantiji (pierwsze zdjęcie) i Hagar Qim (drugie zdjęcie).
Prehistoryczne świątynie z listy UNESCO

Prehistorycznych świątyń jest na Malcie pod dostatkiem do tego stopnia, że ruiny jednej z nich znajdują się na terenie kompleksu hotelowego. Megalityczne świątynie Malty i Gozo zostały wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Mimo to nie są mocno oblegane przez turystów (stan: październik 2019). Poza wycieczką niemieckich emerytów w Hagar Qim (jakaś wycieczka niemieckich emerytów zawsze się trafi), zwiedzali je tylko pojedynczy entuzjaści archeologii w podeszłym wieku, w stylówkach jak z Jurassic Park (fedora, koszula z krótkim rękawem, któtkie spodenki i trapery – koniecznie z wystającą skarpetką). Mam wrażenie, że tak właśnie będę wyglądać za 40 lat.

Ggantija, Gozo
Ggantija, Gozo
Ggantija od frontu i od tyłu.
Które świątynie megalityczne na Malcie i Gozo zwiedzić?

Zakładałam, że podczas pobytu na Malcie odwiedzę trzy świątynie megalityczne i ten plan udało mi się zrealizować. Oczywiście, gdybym nie była ograniczona czasowo, mogłabym zaliczać kolejne prehistoryczne zabytki Malty całymi dniami i w ogóle by mi się to nie znudziło. Ze zwiedzaniem Malty musiałam się jednak wyrobić w tydzień, a trzeba było przecież uwzględnić w programie również zabytki z młodszych epok historycznych. Musiałam się więc na coś zdecydować. Mój wybór padł na Ggantiję na Gozo – najstarszą budowlę w Europie oraz nieco tylko młodsze Hagar Qim i Mnajdrę na Malcie. Gdybym mogła jeszcze coś dorzucić do tego zestawu, to byłoby to hypogeum Hal Saflieni – podziemna, prehistoryczna budowla, również wpisana na listę UNESCO. No cóż, nie można mieć wszystkiego na raz, a przynajmniej mam po co na Maltę wracać.

Prehistoryczna kura, błąkająca się po parkingu przy Hagar Qim.
Czekając na autobus powrotny do (nowoczesnej) cywilizacji.
Megalityczna świątynia Ggantija na Gozo

Ggantija była moim pierwszym spotkaniem z prehistorią, więc naturalnie wywarła na mnie ogromne wrażenie. To nie kamienie są najbardziej fascynujące, ale możliwość przebywania w miejscu, wokół którego skupiało się życie naszych przodków sprzed tysięcy lat. Dzięki nowoczesnym technikom, możemy zresztą odtworzyć ich wygląd i przekonać się, że byli to tacy ludzie, jak my – no może trochę bardziej prehistoryczni. Co jedli? Jaki był ich ustrój społeczny i polityczny? Jakie mieli problemy? Co było dla nich ważne? Czy tak samo jak my rozglądali się po okolicy z płaskowyżu Xaghra, patrząc w stronę dzisiejszego Mgarr? Czy w ogóle mogli przypuszczać, że wiele lat po nich zjawią się tu obcy przybysze z dziwnymi urządzeniami, pozwalającymi utrwalić dany moment i chwilę później przesłać jego obraz na drugi koniec świata?

Ggantija, Gozo
Gozo
Ggantija, Gozo
Ggantija, Gozo
Ggantija, Gozo
Ggantija, Gozo
Megalityczne świątynie Hagar Qim i Mnajdra na Malcie

W przypadku Hagar Qim i Mnajdry dostajemy dwie świątynie w pakiecie, bo obie położone są na terenie jednego kompleksu archeologicznego, tuż nad stromym brzegiem morza. Dzieli je zaledwie 500 m, które można pokonać pieszo lub (uwaga: lifehack!) meleksem, co przydaje się zwłaszcza w drodze powrotnej pod górę – koszt 1 euro od osoby. Trasa dojazdu do Hagar Qim i Mnajdry jest atrakcją sama w sobie, bo przebiega po słynnych klifach Dingli, z których przy dobrej pogodzie podobno widać Afrykę (z naciskiem na podobno). Od bardzo miłego staruszka, podróżującego z nami autobusem, dowiedzieliśmy się, że Hagar Qim należy wymawiać „adżar im”, a oznacza to po prostu wielkie kamienie. Nazwa bardzo intuicyjna i brzmiąca trochę jak z Gry o tron.

Hagar Qim, Malta
Nad Hagar Qim i Mnajdrą zbudowano osłony, chroniące świątynie przed szkodliwymi warunkami atmosferycznymi.
Hagar Qim, Malta
Hagar Qim, Malta
Hagar Qim, Malta
Hagar Qim, Malta
Hagar Qim, Malta
Hagar Qim, Malta
Hagar Qim, Malta
Hagar Qim, Malta
Mnajdra, Malta
Mnajdra położona jest w odległości ok. 500 m od Hagar Qim, na wysokim klifie tuż nad morzem.
Filfla, Malta
Wysepka Filfla, widoczna z klifów w drodze do Mnajdy.
Mnajdra, Malta
Mnajdra, Malta
Mnajdra, Malta
Mnajdra, Malta
Mnajdra, Malta
Mnajdra, Malta
Mnajdra, Malta
Mnajdra, Malta
Mnajdra, Malta
Mnajdra, Malta
Mnajdra, Malta
Mnajdra, Malta
Mnajdra, Malta

Układając plan zwiedzania Malty i Gozo, zdecydowanie warto uwzględnić w nim coś prehistorycznego i megalitycznego. Ostatecznie, są to przecież obiekty unikatowe w skali świata! Nie są więc atrakcją tylko dla koneserów, ale każdemu turyście dostarczą archeologicznych wrażeń i sporej dawki wiedzy o prehistorii.

Pozostałe wpisy z Malty i Gozo znajdziecie tutaj.

2 thoughts on “Megalityczne świątynie Malty i Gozo

  • Reply FUKO 19 grudnia 2019 at 11:05 am

    Super wpis! Od razu chce się kupić bilet :) Pozdrawiamy!

    • Reply Hrabina Weltmeister 19 grudnia 2019 at 8:40 pm

      Bardzo dziękuję! Również pozdrawiam i życzę Wesołych Świąt! :)

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.